ਇਲਾਸ਼ਨਸ਼ੀਲ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਤਰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਅਖੀਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਗਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਟ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਲ-ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇ। ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭਗੀਰਥ ਸੀ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤੇ ਤੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਦਿਲੀਪਾ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਪਾਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਗੋਕਰਨ ਵਿਖੇ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਡੂੰਘੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਚਾਹੁ, ਮੰਗ ਲੈ।" ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ, "ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸਫਲ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਮਿਲੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਗੀਰਥ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਮਹਾਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ। ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਤੂੰ ਸਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਲ ਭਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਭਗੀਰਥ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਬੇਹੱਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਉਤਰੀ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ। ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਵਾਂ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦ ਉਹ ਸਿਵ ਜੀ ਦੇ ਜਟਾ ਵਿਚ ਵੜੀ, ਤਾਂ ਸਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਖ ਲੈਣ। ਗੰਗਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗੇ ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕੀ। ਕਈ ਸਾਲ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਸਿਵ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੰਗਾ ਛੁਟਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤਾਲੀ ਸਾਰਗਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਤਾਲੀ ਸਾਰਗਾ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।