ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਬੰਦਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਹੋਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੈ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੀ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਵਾਂ, ਪਰ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।” ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਬੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਗਲ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਨ-ਮੱਤ ਹੋਈ ਵਾਂਗ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਤੜਫਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਈ ਹੋਵੇ। “ਜਦ ਰਾਘਵ ਅਸੁਰੱਖਿਤ ਸੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਸਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦੇ ਵਿਹੋਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਜਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਮਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਯੋਗ, ਅਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਪੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਰਾਤ-ਵਾਸੀ ਨੂੰ, ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਜਿਹੇ ਨਿਕੰਮੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਉਹ ਨਾ ਇਨਕਾਰ ਸਮਝਦਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ—ਉਹ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਕਟ ਜਾਵਾਂ, ਟੁੱਟ ਜਾਵਾਂ, ਜਲ ਜਾਵਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਾਂਗੀ; ਇਹ ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਵਧਾਈਏ?” “ਰਾਘਵਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਤਜ, ਦਯਾਲੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਾਨਵ, ਵਲੋਂ ਫੜੀ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਯਕੀਨਨ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਰਾਧ, ਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?” “ਇਹ ਲੰਕਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ, ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਘਵਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਆਖਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਦਾਨਵ ਵਲੋਂ ਲੈ ਗਈ, ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ; ਜਾਂ, ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਅਜੇ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਲੈ ਗਈ, ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਰਾਘਵਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਹ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਨਾਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।” “ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਰੋ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਣਗੀਆਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ। ਜਲਦੀ, ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਰਸਤੇ ਅੰਤਿਮ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ; ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ, ਨਸੀਬ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।” “ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜਦ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਜੈ ਲੰਕਾ ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੰਕਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਤੀ ਵਿਹੋਂ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਂਗੀ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਲੰਕਾ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਕਾਸ਼, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ, ਨਿਕੰਮੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੌਤ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਪੀ ਰਾਤ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਹ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਯਕੀਨਨ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਗਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣ ਕਰਾਂ? ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੰਜੀ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਆਪਣਾ ਹਾਲ, ਵਿਛੋੜਾ, ਆਸ ਤੇ ਦੁਖ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਰਾਮ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਧਰਮ ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਪਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।