ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਛਿਤ ਯਜਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੱਲ ਲੱਭੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਆਖ਼ਿਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਚੌਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬੜਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ! ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਅਪਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ-ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਹੋਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਾਵਾਂ? ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗੀਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਬੜਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਗੋਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਹਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਧੰਨ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗ।" ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸਫਲ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜਲ ਮਿਲੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਵਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀਆਂ, ਗੰਗਾ, ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾ ਸੱਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਮਾ ਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਹਿਮਵੰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਤ ਸੀ, ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਮਾ! ਗੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਧੰਨ੍ਯ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਹੇ ਰਾਮਾ! ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆ ਸਕੀ। ਉਹ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੀ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅਗਲੇ ਸਰਗਾ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।