ਸੀਤਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਤਾਣ ਹੇਠ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਇਕ ਝੱਕੜ ਵਿੱਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਉਡ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਲੰਮੇ, ਘਣੇ ਵਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੱਪ ਲਹਿਰਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀ, ਕਰਾਹਦੀ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਬੇਬਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਪਈ, “ਹਾਏ ਰਾਮਾ! ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਕੌਸਲਿਆ! ਹਾਏ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਸੁਮੀਤਰਾ!” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੀ, “ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਮਰਦ ਲਈ, ਨਾ ਔਰਤ ਲਈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੇਠ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਕਮਾਲ ਹੈ।” “ਮੈਂ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੰਨ ਘੱਟ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਹਾਲਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਪਤੀ ਦੀ ਝਲਕ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।” “ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਪਰ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਪਹਰੇ ਹੇਠ, ਰਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ। ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਆਸਰਾ-ਜੀਵਨ ਕਿੰਨਾ ਫਿਜੂਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਉਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।” ਫਿਰ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਪਾਗਲ, ਮੱਤਵਾਲੀ ਜਾਂ ਮਨ-ਮਤਾਂਗ ਹੋਈ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਾਧੀ ਹੋਈ ਬੱਛੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜਦ ਰਾਘਵ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਹੇਠ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਦ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਦੇ ਬਿਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਅਮਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਨਾ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨੂੰ, ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹਾਂਗੀ—ਫਿਰ ਉਸ ਜਿਹੇ ਨੀਚ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਉਹ ਨਾ ਤੋਖਾ ਸਮਝਦਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਨੂੰ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੂੰਗੀ—ਇਹ ਫਿਜੂਲ ਗੱਲਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀਆਂ।” “ਰਾਘਵ, ਜੋ ਸਿਆਣਪ, ਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਯਕੀਨਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੰਡਕ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਰਾਧ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?” “ਲੰਕਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਆਖਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਲੈ ਗਿਆ, ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਸ਼ਾਇਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ; ਜਾਂ, ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਹ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਹੱਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਨੀਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਨਾਮ ਹੀ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਹਰੇਕ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀ ਦੇ ਘਰ, ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਰੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” “ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਰਸਤੇ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਗਿਧਾਂ ਦੇ ਗੇੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣਗੇ। ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਹ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ; ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਬੁਰਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜਦ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਜੇਤ ਲੰਕਾ ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਸ-ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ, ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਰ ਹੇਠ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।