ਜਦੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਚੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ 'ਤੇ ਨਾਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਮਕਾਇਆ। ਇਸ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਗਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਰੋ ਪਈ। ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਰ ਲਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲਵੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।" ਸੀਤਾ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਕੋਈ ਚੈਨ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੰਬੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਫੁਲਦਾਰ ਡਾਲ ਨੂੰ ਫੜਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਹੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਕੰਬਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਂਧੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਤੇ ਮੋਟੀ ਚੋਟੀ, ਅਜਗਰ ਵਾਂਗ, ਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਸੂਆਂ ਵਗਾ ਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਹਾਏ ਰਾਮਾ! ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਸਾਸ ਕੌਸਲਿਆ! ਹਾਏ ਮਹਾਨ ਸੁਮੀਤਰਾ!" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਮੌਤ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ।" "ਇੱਥੇ ਮੈਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਦੁਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ, ਘੱਟ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ, ਹਵਾ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ।" "ਧਨ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਦਰਦਾਨ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਹੋਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਝੱਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖਾ ਵਿਸ਼ ਚੱਖਣਾ ਹੋਵੇ।" "ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹਾਂ?" "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਰਖੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" "ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਪਰਾਧੀਨਤਾ 'ਤੇ ਲਾਨਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛੱਬੀ ਸਰਗਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ, ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਪਾਗਲ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਨ-ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ। "ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਬਿਨਾ ਰਖਵਾਲੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ, ਜਬਰ ਨਾਲ, ਰੋਦਿਆਂ ਫੜੀ ਗਈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਈ ਗਈ।" "ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਤੇ ਕਠੋਰ ਧਮਕੀਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ—ਮਹਾਨ ਰਥੀ—ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਖ ਤੋਂ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ, ਅਯੋਗ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਪਾਪੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ।" "ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੀ; ਫਿਰ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨਿਕੰਮੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" "ਉਹ ਇਨਕਾਰ, ਆਪਣੀ ਹੱਦ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਪਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ।" "ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਕੱਟੀ ਜਾਂ ਤੋੜੀ ਜਾਵਾਂ, ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀ ਜਾਵਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨੂ; ਇਹ ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਵਧਾਈਏ?" "ਰਾਘਵ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਕਦਰਦਾਨ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ, ਮੇਰੀ ਮੰਦਭਾਗਤਾ ਕਰਕੇ, ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਹ ਡਰ ਹੈ।" "ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕਲੇ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?" "ਮੈਂ, ਰਾਵਣ—ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾ—ਵੱਲੋਂ ਫੜੀ ਗਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਵਿਰਾਧਾ, ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?" "ਇਹ ਲੰਕਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਗਈ, ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?" "ਸ਼ਾਇਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ; ਜਾਂ, ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਦੁਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।