ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੇ ਜਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਲ-ਸ्रोत ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਪਰਨ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਪਿਲ ਦੁਆਰਾ ਸੜ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ। ਗੰਗਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਾਖ ਨੂੰ ਭਿਗੋਵੇਗੀ, ਤੇਰੇ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਘੋੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਛਿਤ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਗਰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਧਰਮਵਾਨ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗਾ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪਸਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ—ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ? ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ; ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਆਇਆ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਗਿਆ। ਭਗੀਰਥ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੋਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਖਾਣਾ ਖਾਓਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਡਰਾਵਨੀ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। "ਭਗੀਰਥ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ," ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਫਲਦਾਈ ਹੋਈ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜਲ ਮਿਲੇ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿਗੋਈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਚਾ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰ ਮੈਨੂੰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦਿਓ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਭਗੀਰਥ। ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਲਈ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਕਾਵਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਬਿਆਲੀ ਸਾਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮਾ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।