ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਘੋੜਾ ਆਸ ਪਾਸ ਘੁੰਮਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਣਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਵੈਨਤੇਯਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਅਤਿ ਅਮਿਤ ਕਪਿਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਕਰਮ ਕਰ। ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਾਖ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਘੋੜਾ ਲੈ ਆ, ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਪੂਰੀ ਕਰ।” ਸੁਪਰਣਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸੁਪਰਣਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਲਾਸ਼ਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਾਹੀਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਰਾਵੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਲੋਕ ਸਧਾਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜੋ ਅਤਿ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ’ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੀ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਕਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਆਖਰ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ—ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਪਾਣੀ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ? ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਸਕਾਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਕਈ ਯਜਨ ਕੀਤੇ; ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਸਧਾਰਾ। ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪੂੰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਭਗੀਰਥਾ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਵੰਸ਼ਜ ਨਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੋਕਰਨ ’ਤੇ ਲੰਬੀ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਮੰਗ ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ।” ਭਗੀਰਥਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਫਲ ਲੈ ਆਈ, ਤਾਂ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚਾ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਰ ਮੇਰੇ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਭਗੀਰਥਾ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ, ਉਹ ਉਤਾਰੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨ ਲਈ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ। ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਬਿਆਲੀਆਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਚੁਤਾਲੀਆਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ।