ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨਾਮਾ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਵੀਸਵੇਂ ਅਤੇ ਇਕਵੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਗਲ ਹੈ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਆਸਪਾਸ ਆਪਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਖੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਲੁਭਾਊ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇ।” ਰਾਵਣ ਆਸਵਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇੱਥੇ ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਸੀਤਾ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ—ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ; ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ, ਪਿਆਰੀ। ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਦੇ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁਬੀ ਰਹਿ। ਇਕ ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ ਚੋਟੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਣਾ, ਧਿਆਨ, ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਅਣਵਕਤ ਉਪਵਾਸ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਢੰਗ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਰ, ਚੰਦਨ, ਅਲੋ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਦਿਵਯ ਆਭੂਸ਼ਣ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਪਾਨੀ, ਬਿਸਤਰੇ, ਆਸਨ, ਗੀਤ, ਨਾਚ ਤੇ ਸੰਗੀਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਭੋਗ। ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਨਾ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਐਨੀ ਸੋਹਣੀ, ਕਿਵੇਂ ਅਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਗੁਜ਼ਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਰਵ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਉਹ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—even ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰੇਕ ਅੰਗ, ਹੇ ਚੰਦ-ਮੁਖੀ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਛੱਡ; ਮੇਰੀਆਂ ਕਈਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਬਣ। ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਲੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਤਨ ਤੇ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ।” ਰਾਵਣ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਵਖਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਅਦ্বਿਤੀਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇਖ। ਮੈਨੂੰ ਚਾਹ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਆਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਲਗਾਏ ਜਾਣ। ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਆਭੂਸ਼ਣ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮਖੀ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਸੁਖ ਭੋਗ, ਪੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣ; ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਧਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਦੇ।” ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਲ ਕੇ ਭੋਗ, ਆਗਿਆ ਦੇ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੁਖ ਮਾਣੇ, ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ। ਮੇਰੀ ਵੈਭਵ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਦੇਖ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਰਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗੀ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਜੋ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ?” ਰਾਵਣ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਖਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਗਵਾ ਚੁੱਕਾ, ਭਾਗ ਗਵਾ ਚੁੱਕਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਤਪ ਆਦਿ ਕਰਦਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਦਾ—ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ ਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨੀ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦੀ। ਰਾਘਵ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਥਿਆ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।” ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮਸਕਾਨ, ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਚੁਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਲੀ ਤੇ ਅਸਜੀ ਹੋਈ, ਮੈਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਜਾਨਕੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਖਣੀ ਔਰਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਹਣੀ ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਧਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ—ਸਭ ਭੋਗ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਨ ਤਪ, ਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਨ ਧਨ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਮੇਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।” ਰਾਵਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਪੀ, ਘੁੰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣ, ਸੁਖ ਭੋਗ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਸੁਖ ਮਾਣ; ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ। ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮਧਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਘੁੰਮ।” ਇਕਵੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ, ਲੁਭਾਊ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ, ਕੰਬ ਰਹੀ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੀ, ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਘਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਸੁਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਾ ਲਾ; ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ।