ਸਗਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਤੇ ਹਲਕੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਦੇ ਹੋਏ ਪਾਤਾਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸਮੰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਸਰੀਰਮੁਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੋਲਣ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸਗਰਾਂ, ਦੀ ਰਾਖ ਪਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਤੁਰਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਜਿਥੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ)—ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵੈਨਤੇਯਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਦਾਗੇ ਗਏ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਿਮਾਲਯਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰਵਜ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” “ਹੁਣ ਤੂੰ ਘੋੜਾ ਲੈ ਆ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।” ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਬਚਨ, ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੀ। ਤਿੰਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਸੋਚ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: “ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਾਉਂ?” ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਸਦਾ ਸਯਾਮ ਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਅਨੇਕ ਯਜ੍ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਰੋਗ ਵਲੋਂ ਘਿਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੋਕਰਨ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ ਭਗੀਰਥ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।” ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ...