ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਦੇਹੀ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੋੜੀ ਨਾਲ ਪੇਟ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀਆਂ, ਮੋਹਣੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਪਰ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ। ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਵਰਨ ਦੇ ਬੈਠੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਟਾਹਣੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੈਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਲਗਨ ਸੀ, ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਰਥ ਤੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਕੱਲੀ, ਰੋ ਰਹੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਦੇ ਬੇਚੈਨ, ਕਦੇ ਢਹਿ ਪੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਰੋਹਿਣੀ। ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਨੇਕੀ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇੱਜ਼ਤ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਕਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਰੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਝੀਲ ਉਜੜ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਫੌਜ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਵੇ, ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਯਜਨ-ਵੇਦਿਕਾ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਕਮਲ-ਝੀਲ ਵਰਗੀ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਪੰਛੀ ਡਰ ਕੇ ਉੱਡ ਗਏ, ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਦੁਖੀ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਰਾਤ। ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਲੀ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਲੱਗਦੀ ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਟੁੱਟੀ ਕਮਲ-ਡੰਡੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਮੁਰਝਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨਾਲ ਬੈਠੀ, ਸਖੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਗਹਿਰੀ ਆਹਾਂ ਭਰਦੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀ ਸੀ ਜੋ ਕੈਦ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉਪਵਾਸ, ਦੁਖ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਤਲੀ, ਦੁਖੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦੀ, ਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ, ਰਘੁਕੁਲ-ਮੁਖ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਦਸ-ਮੁੰਹੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹਾਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮੋਹਕ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਲਲਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਲੁਭਾਵਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਦਾਸ, ਸੁਖ-ਰਹਿਤ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਢੱਕ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਝਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਨਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਡਰ ਦਿਲੋਂ ਕੱਢ ਦੇ, ਹੇ ਸੀਤਾ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੀ ਐਹੋ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਥਿਲੀ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਾਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਰਹੇ। ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ, ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਸੱਚੀ ਦਿਲੋਂ ਦੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਲੀਨ ਨਾ ਰਹਿ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਜੂੜਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ, ਧਿਆਨ, ਮੈਲੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਉਪਵਾਸ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸੋਹਣੇ ਮਾਲੇ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਤੇ ਦਿਵਯ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਪਾਨੀ, ਵਿਛੌਣੇ, ਆਸਨ, ਗੀਤ, ਨਾਚ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ। ਤੂੰ ਤਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈਂ—ਇੰਝ ਨਾ ਰਹਿ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ। ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਅਸੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇਰੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਗ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਦਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਚੌੜੇ ਕੰਧਿਆਂ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਮੈਥਿਲੀ, ਇਹ ਭਰਮ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੇਰੀਆਂ ਕਈ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਬਣ। ਸਾਰੇ ਜਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਰਤਨ ਮੈਂ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤੇ ਰਾਜ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਖਾਤਰ। ਮੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ; ਮੇਰੀ ਮਹਾਨ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਵੀਰਤਾ ਵੇਖ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ ਜਾਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਲਚਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਮ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। (ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿਚ ਅਗਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਇਥੇ ਸੁਣਨਯੋਗ ਹੈ।