ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਲਈ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੁਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਜਾਨਵਰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੇਟਾਂ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਝੜੇ ਹੋਏ ਫਲ ਪਏ ਸਨ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚਮਰੇ ਦੇ ਪੱਖੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਕੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਛਤਰੀ ਤਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਥਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜ ਹੰਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈਆਂ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਮਦ ਤੋਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਉਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਥੋੜੇ ਲੁਕੜੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਰੰਗ ਮੰਦ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦ ਨਾਲ ਝੂਮਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਚਮਕ, ਹਾਰ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ, ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰੁਲ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਨ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਮਰਬੰਦਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ ਦੀ ਝਣਕਾਰ ਸੁਣੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਅਕਲਪਨੀਯ ਸੀ—ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਕਈ ਦੀਵਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲੇ ਹੋਏ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਪਾਸੋਂ ਪਾਸੋਂ ਦੇਖਦੀਆਂ, ਇੱਛਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚਿੱਟਾ, ਮੱਖਣ ਦੇ ਫੇਂਟ ਵਰਗਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਚਹਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮਸਤ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਸਾਂਪ ਦੀਆਂ ਸਿੱਪੀਆਂ ਵਰਗੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ," ਤੇ ਸਮਝ ਗਿਆ, "ਇਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਲੁਕਿਆ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਿਹਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਓਹਲੇ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਸੀ, ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਕਾਲੇ, ਨਿਤੰਭ ਸੁੰਦਰ, ਛਾਤੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ—ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਉਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਸੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲ ਰਹੀ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਨੂੰ رانਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਔਰਤ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੇਠ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਜਹਾਜ਼। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬੈਠੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਟੁੱਟੀ ਟਾਹਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ, ਇਕੱਲੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਵੇਖਦੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਾਨਦੀ। ਕਦੇ ਬੇਚੈਨ, ਕਦੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਾਂ ਧੂਮਕੇਤੂ ਧੁੰਦਲੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚੋਟ ਥੱਲੇ ਆਈ ਰੋਹਣੀ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮਾਨੋ ਕਿਸੇ ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਯਸ਼ ਘਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਸ ਉਜੜ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਕਮ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਸਤਾ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨ ਸੀ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਰੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪੀੜ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ।