ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤੇ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲਾ ਵਨ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਸੁਭਗ ਸੰਗੀਤਕ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਾਗ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੋਖੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਝੀਲਾਂ, ਕਮਲਾਂ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਰਸਦਾਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀਆਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਚਾਮ ਦੇ ਪੱਖੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਥੀਂ ਪੰਖੇ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੋਲ ਪੰਖੇ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪਿਆਲੀ ਫੜੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੂਜੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਛਤਰੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਥੋੜ੍ਹੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਰੰਗ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਲ ਵਿਖੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਸੀ। ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਅਲਸਿਆਟ ਨਾਲ ਓਹ ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਲਰਦੀਆਂ, ਮੁਖੜੇ ਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਹਾਰ ਮੁਲਾਮਲ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਕੇ, ਮਨ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਅਤੁੱਲ ਹਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਵਣ ਚਹੁੰਫੇਰਿਆਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਤਾਮਰ ਰੰਗੀਆਂ, ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਕੰਨੀਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚਿੱਟਾ, ਮੱਖਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜੋ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਵਣ ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਮਦ-ਉਦਯਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲਸਿਆ, ਸਾਂਪ ਵਾਂਗ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਉਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਮਹਾਬਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੁਕ ਕੇ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸੀ—ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਕਾਲੇ, ਨਿੱਘੜੇ ਨੈਣ, ਸੁੰਦਰ ਨਿੱਘੜੀਆਂ ਕੁੱਲ੍ਹਾਂ, ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਛਾਤੀਆਂ ਸਨ—ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੀਤਾ, ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।