ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ!" ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਕਪਿਲ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਅਸੰਖ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤਾਲੀਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਵਿਰਲੇ ਬੀਰ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈਂ। ਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਪੱਕੜ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਘੋੜਾ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਮੇਰਾ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ।" ਸਗਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਸਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਭੂਤ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਮਿਲੇ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਪਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਪੀੜ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੀ, ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਯਜਨ ਘੋੜਾ ਭਟਕਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦੇ ਤਰਪਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਰੋਵਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਪਰਨ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਵੈਨਤੇਯ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੰਖ ਕਪਿਲ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਤੂੰ, ਗਿਆਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਲ-ਤਿਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰ।" "ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗਤਿ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ, ਸੌਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲੈ ਅਤੇ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਜਲਦੀ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਬਚਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਤੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਇਉਂ, ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਬਿਆਲੀਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਪਾਵਾਂ?" ਇਉਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਵੈ-ਸਯੰਮੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਭਗੀਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਗੁਣਵਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਗਿਆ।