ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕੁਝ ਲੰਬੀਆਂ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀਆਂ, ਕੁਝ ਕੁਬੜੀਆਂ, ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਕਾਲੀਆਂ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੌਕੀਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕੀਲਾਂ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੂਰ, ਹਿਰਣ, ਬਾਘ, ਮਹਿਲ, ਬੱਕਰੀ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਸਿਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਧੰਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਲੱਤ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੱਥ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਧੇ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਬਾਂਦਰ ਵਰਗੇ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਨੱਕ ਵਕਰੀ ਜਾਂ ਨੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨੱਕ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਮੱਥੇ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਂ ਗੱਦੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਗਰਦਨ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵੀ ਆਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ, ਜੀਭ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਲੰਬਾ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬੱਕਰੀ, ਹਾਥੀ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਸੂਰ ਵਰਗਾ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਘੋੜੇ, ਊਠ ਤੇ ਗਧੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਗਦਾ ਤੇ ਕੀਲਾਂ ਫੜ ਕੇ ਖੜੀਆਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੇ ਝਗੜੇ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ਿਕ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਚਿਹਰੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀਆਂ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਗੰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਪੁੰਨ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਈ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂੰਜੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਸੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਦ। ਉਹ ਦੁਖੀ, ਪਰ ਅਸਪਸ਼ਟ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੰਤੂ ਵਾਦ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਪਰ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੇ-ਫੁੱਲ ਬੇਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਦਾ ਡੰਡਲ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਉਹ ਮੈਲੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਪਰ ਅਟੱਲ, ਆਪਣੇ ਚਰੀਤਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ, ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਮਰਗ-ਸ਼ਾਵਕ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਾਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਬਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੀੜ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁਸੱਜਿਤ, ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਅਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਅਠਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਰਾਤ ਲਗਭਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਸੁਭ-ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਦਸ-ਮੁੱਖੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਾਗ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਉਸ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ। ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਤੇ ਅਜੀਬ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ। ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਫਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਗੰਧਰਵ-ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਪੂਲਸਤਿਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਝ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚਮਵੱਟੇ ਤੇ ਕੁਝ ਪੱਖੇ ਲੈ ਕੇ ਚਲੀਆਂ। ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੋਲ ਪੱਖੇ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਚਮਕਦਾਰ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਪਿਆਲੀ ਉਠਾਈ। ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੱਥੇ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਹੰਸ ਵਰਗਾ ਛਤਰੀ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਦਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਉਸ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਮਰਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।