ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜ্ঞ-ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਤੁੱਟ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਕੂਹੜੀਆਂ, ਹਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ: "ਰੁੱਕੋ, ਰੁੱਕੋ! ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਯਜ्ञ-ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ!" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗੱਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੁਟ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਰਾਖ ਬਣ ਗਏ। ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈਂ। ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਲੱਭ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਘੋੜਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ। ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਮੇਰਾ ਯਜ्ञ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ।" ਸਗਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਪ੍ਰੇਤ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸਮੰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਖ ਦੇ ਢੇਰ ਬਣੇ ਪਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਯਜ्ञ-ਘੋੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਣ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵੈਨਤੇਯ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਅਤੁਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਰਸਮ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਇਹ ਰਾਖ ਨੂਂ ਛੂਹ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਘੋੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਸੁਪਰਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ, ਸੁਪਰਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸਿਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ्ञ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਛਿਤ ਯਜ्ञ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਉਤਾਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਚੌਂਤਾਲੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬੜਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਹੋਇਆ। ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ-ਹਜ਼ਾਰ ਬਤੀ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਅਖੀਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। "ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਉਤਾਰੀ ਜਾਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?"—ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਸਦਾ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂਂ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਭਗੀਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਪੁੰਨਯਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।