ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਸਦਾ-ਅਭਿਨਾਸੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ, ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਕਪਿਲਾ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਵੜੇ, ਹਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲਏ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਵਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਕ ਚੀਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ! ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਯਜਨ ਘੋੜਾ ਚੁਰੀ ਲਿਆ ਹੈ!” “ਤੂੰ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਜੋ ਹੁਣ ਆਏ ਹਨ!” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਸਥ, ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਜਦ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਬਹਾਦਰ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਲੱਭ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਜੇ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ।” ਸਾਗਰ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਲੋਂ ਖੋਦਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਾਲ ਰਸਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਭੂਤ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ, ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਆਸਮੰਜਾ, ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸਨ, ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼-ਚਾਲ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਸਮ ਦੇ ਢੇਰ ਬਣੇ ਪਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਪੀੜਤ, ਘੋੜਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਨ—ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ—ਵੈਨਤੇਯਾ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵੈਨਤੇਯਾ ਨੇ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਅਤੁੱਲ ਕਪਿਲਾ ਵੱਲੋਂ ਭਸਮ ਹੋਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾ ਦੇ। ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ, ਮਹਾਨ ਬਾਹੂ ਵਾਲੇ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਜਦ ਇਹ ਭਸਮ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ ਘੋੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤੂੰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।” ਸੁਪਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਜਲਦੀ ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸੰਕਲਪਿਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸੁਪਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸਿਆ। ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਉਪਾਅ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਬਾਵੀ-ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਜਦ ਸਾਗਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਚੁਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪਾ ਸੀ। ਆਂਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ-ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ-ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਦਿਲੀਪਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। “ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”—ਇਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ।