ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਖਰਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੂਸ਼ਣ—all ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਰਾਜਗੱਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਵਾਲੀ ਦੇ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ—ਇਸ ਸਤਿਕਾਰੀ ਮਹਿਲਾ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਖਾਤਰ—ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਉਲਟ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਉਚਿਤ ਹੀ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਜਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ—even ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੁੱਤਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯੋਧਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਸਹਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਇਸ ਧਰਮਣੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸਾ ਮਨੁੱਖ ਰਸਤੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜਦ ਰਾਘਵ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਰਾਜਗੱਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਤੀ, ਮਹਿਲਾ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਹਣਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਤਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਵੱਡੀ ਔਖੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਹ, ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਪਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਮਿੱਟ ਗਈ ਹੈ, ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਕਵਾਕ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਬੇਹਾਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਜਾ ਚਲਣ ਤੇ ਚੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ—ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਲਵਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਹੁਣ ਸਤਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ, ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਚੰਨ, ਆਪਣੇ ਠੰਢੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾਵ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਭਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਵਾਇਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੀ, ਕੰਨ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨੱਕ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਰਦਨ ਪਤਲੀ ਤੇ ਲੰਮੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਵਾਲ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਮੱਥਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੇਟ ਤੇ ਛਾਤੀ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੋਠ ਤੇ ਥੋਡ਼ੀ ਵੱਡੀ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਖੁਲ੍ਹਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘੁਟਣ ਢਿੱਲੇ। ਛੋਟੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ, ਕੁਬੜੀਆਂ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਬੌਨੇ, ਭਿਆਨਕ, ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ, ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਿਗੜੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ। ਕੁਝ ਰੂਪ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੇ, ਕਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਝਗੜਾਲੂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਾਲੇ ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੂਰ, ਹਿਰਨ, ਬਾਘ, ਭੈਂਸ, ਬਕਰੀ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਦੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਘੋੜੇ ਜਿਹੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੱਥ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀਆਂ; ਕੁਝ ਦੇ ਕੰਨ ਗਧੇ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਜਿਹੇ; ਕੁਝ ਦੀ ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ, ਕੁਝ ਦੀ ਟੇਢੀ, ਕੁਝ ਦੀ ਨੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਦੀ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਨੱਕ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ, ਵੱਡੇ, ਗਾਂ ਦੇ, ਜਾਂ ਗੱਦੇ ਵਰਗੇ; ਕੁਝ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ, ਕੁਝ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵੀ ਵੱਡੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਜੀਭ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਲੰਬੇ; ਕੁਝ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਕਰੀ, ਹਾਥੀ, ਗਾਂ, ਸੂਰ ਦੇ ਜਿਹੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਤੇ ਗਧੇ ਦੇ ਜਿਹੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।