ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬੜੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਸਨ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਘਟਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵਗਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਦੀ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਦੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥੀਂ ਬਣੀ ਝੀਲ ਵੀ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਰੇਤ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਨਿਰਾਲੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਮਹੱਲ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬਾਗਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚਬੂਤਰੇ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵਾਂ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਮੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਥੋਂ ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤੜਫ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵਾਂਗਾ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੁਸਟ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਨ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਾਨਕੀ ਇੱਥੇ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰਹਿਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਜਾਨਕੀ ਜ਼ਰੂਰ ਇਥੇ ਆਵੇਗੀ।" "ਜਾਂ ਫਿਰ, ਹਿਰਣੀ-ਵਾਂਗ ਨੈਨਾ ਵਾਲੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਦੁਖੀ, ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਨ-ਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯਾ ਇਸਤਰੀ ਇਥੇ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਏਗੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।" "ਕਾਲੀ-ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਨਕੀ, ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਸੁਤਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਧਰਮਪਤਨੀ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯਾ ਇਸਤਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਵਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਘਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸੱਪਟਕ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਰੁੱਖ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਨੰਦਨ ਵਾਟਿਕਾ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਲੈਟਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਬੈਠਕਾਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਮੰਜ਼ਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ, ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਵਾਟਿਕਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁੰਚ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤਾ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਰਣਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੁੰਨਾਗ, ਸਪਤਪਰਣ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਉਦਾਲਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਕਈ ਰੁੱਖ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਟਿਕਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨੰਦਨ ਅਤੇ ਚੈਤਰਰਥ ਬਾਗਾਂ ਵਰਗੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਅਜੀਬ, ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਆਕਾਸ਼, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਮਧੁ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।