ਹਨੁਮਾਨ ਜਦ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ, ਸਿਰਫ਼ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਉਜੜ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਨਖ਼ਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ-ਚੀਰ ਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਪੁੱਛ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਰਖ਼ਤ ਵੀ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਤਨ-ਮਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫੜਕਦੀਆਂ ਜਮੀਨਾਂ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੰਡ, ਉੱਤਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਤਨ-ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਮੋਤੀ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ, ਤੇ ਕੰਢੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਲਿਲੀਆਂ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰੋਣਕ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੰਬੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ ਸੈਂਕੜੇ ਬੇਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਾੜੀਆਂ, ਤੇ ਕਰਬੇਲ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰੀ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵਗਦੀ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ-ਉੱਤੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਰੋਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਈ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਡ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਬਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੰਡ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਤਨ-ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ, ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ। ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਮਹਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਣਾਈਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਦਰਖ਼ਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਚੰਗੀਆਂ ਛਤਾਂ ਤੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਿਮਸ਼ਾਪਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ, ਪਹਾੜੀ ਝਰਨੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਸੇ। ਉਹ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ।" ਜਦ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹਿਲਦੇ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਮਸ਼ਾਪਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਕਲੀਆਂ, ਉਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। "ਇਥੋਂ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਹੈ, ਚੰਦਨ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਬਕੁਲਾ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਦਾ ਪੰਡ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ—ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਾਨਕੀ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗੀ।" "ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਜੰਗਲ-ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਾਨਕੀ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗੀ। ਜਾਂ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਜੰਗਲ-ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਰੱਖਣੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਸਦਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਜਾਨਕੀ, ਕਾਲੀ-ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣੀ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਆਵੇਗੀ।" "ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਆਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਚਦਾ, ਗੁੱਝੀ ਹੋਈ, ਘਣੇ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੜਾ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿਹਾਰਦਾ, ਪੂਰੇ ਭੂਮੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੋਭਾਵਾਨ। ਉਹ ਥਾਂ, ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਵਾਂਗ, ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖੀ।