ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਇੱਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਪस्वੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਵਾਤਸੁਤ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦਰਮਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਚਹੁੰਫੇਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਖੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਤਮਜ, ਦੇਵਤੇ, ਤਪਸਵੀ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਰੁਣ, ਸੋਮਾ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਜੋ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ—ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੂਖੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ, ਨਿਰਮਲ ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੌਦਵੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ? ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਸ਼ੀ, ਤਪਸਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਰਾਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਵੇਗੀ—ਉਹ ਜੋ ਇਕ ਨੀਚ, ਨਿਰਦਯੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚੌਦਵੀ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਮਹੱਲ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਗਏ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਸ਼ੋਕ ਦਰੱਖਤ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਚੰਪਕ, ਉਦਾਲਕ, ਨਾਗ, ਅੰਬ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਮੰਗੋਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਗੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਕਾਲੀ ਮੱਖੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਉਹ ਬਾਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕਾਂ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਚਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਸੋਏ ਹੋਏ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਵਾਤਸੁਤ ਹਨੁਮਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਆਪ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਜੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਿਲ ਗਈਆਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ ਗਈਆਂ ਨੌਤਕੀਨੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲਾਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲ ਗਵਾ ਬੈਠੇ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ, ਸਿਰਫ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਹੋਣ, ਗਹਿਣੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕਟੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਪੂੰਛ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵੀ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਜਵੇਹਰੀ ਫਰਸ਼, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਲਾਬ ਸਨ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਅੰਦਰਲਾ ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾ, ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਤਲਾਬ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ, ਜਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੰਬੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈਨ ਲਾਈ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ।