ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕਈ ਔਗੁਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਾਪ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਮ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਰਾਵਣ ਲੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਪਸ਼ੁਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਢੂੰਢਿਆ ਨਹੀਂ। ਪھر, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪस्वੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਵਾਇੁ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅਗਨਿ, ਮਾਰੁਤ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਚਹੁੰ ਪਾਸ਼ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਈ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ; ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਗਨਿ, ਵਾਇੁ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮਾਰੁਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜੀਵਪਤੀ ਤੋਂ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ—ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਉੱਚੇ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ? ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ, ਤਪਸਵੀ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਕਸਾਈ, ਨਿਰਦਯ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਦਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਸ਼ੋਕ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਚੰਪਕ, ਉੱਡਾਲਕ, ਨਾਗ, ਅੰਬ ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਮੰਗੋਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਲਪਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਬੱਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਚਹੁੰ ਪਾਸ਼ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਮਹਾਬਲੀ, ਉਸ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਭੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਲੋਕ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਬੁਲੰਦ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਾਲ ਸੋ ਰਹੇ ਪੰਛੀ ਜਾਗ ਪਏ। ਜਦ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਹਿਲੀ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਤਿਉਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਿਲ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ ਗਈ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੈ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।