ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਜ਼ਹਿਰ, ਫਾਂਸੀ, ਅੱਗ, ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ, ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜੜੀਆਂ-ਫਲਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੜੀਆਂ-ਫਲਾਂ-ਪਾਣੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਰਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਣਗੇ। ਜਾਂ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਤਪस्या ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਂਵੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣਗੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇਗੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਮ ਜੜੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਰਹੇਗੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਕੇ, ਜੜੀਆਂ-ਫਲਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ; ਉਹ ਉਸ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕਈ ਊਣ-ਚੂਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਭਾਗ-ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਦਸ-ਮੂੰਹੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਸੀਤਾ ਚਾਹੇ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲੇਗੀ।" ਜਾਂ, "ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਪਤੀ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੋਜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸੰਯਮਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਹਿਣਗੇ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਨਹੀਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਆਉਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵਾਤਸੁਤ, ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵਾਤਸੁਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵੱਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਤਸੁਤ, ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੇਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ خاطر ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਤਮ-ਜਨ, ਦੇਵਤਾ, ਤਪਸਵੀ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ, ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ), ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਵਰੁਣ, ਸੋਮਾ, ਆਦਿਤ, ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: "ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿਹਰਾ, ਉੱਚੇ-ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ, ਨਿਖਰਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਮਲ-ਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਦੇਖਾਂਗਾ?" ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਅੱਜ ਉਹ ਮਧੁਰ, ਤਪਸਵੀ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਚ, ਕਠੋਰ, ਨਿਰਦਈ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਵਣ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਖੜੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਸ਼ੋਕ, ਖਿੜੇ ਕੈਂਪਕ, ਉਡਾਲਕ, ਨਾਗ, ਅੰਬ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਮੁਖੀ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਾਂਦੀ-ਸੋਣੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।