ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਏ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵਿਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਉਲਟੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਪਲੰਗ ਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇੰਝ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਉਥੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੀਟਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਰਸਾਲੇ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬਾਂ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਚੀਨੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੂਰਨ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੱਗ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇਖੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੱਪ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਦੇਖੇ—ਕੁਝ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਅੱਧੇ ਭਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪੀਤੇ ਹੋਏ ਪਾਨੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧ-ਪੀਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਵੇਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪਲੰਗ ਅਧੂਰੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਲੰਗ ਖਾਲੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਔਰਤ, ਦੂਜੀ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੌਲੀ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਲਕਾ ਹਵਾ ਦਾ ਝੋਕਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਠੰਢੇ ਚੰਦਨ, ਮਿੱਠੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਵਿਚ ਘੁਲ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਗਰਬੱਤੀਆਂ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਕਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੂਸ਼ਪਕ ਮਹਲ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਕਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਗੋਰੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਸੇਬੇ ਵਿਚ ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵੇਖ ਲਏ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਪਰਾਏ ਹਰੇਮ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਹੈ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਾਏ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗਰਦ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, "ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਲੇ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਸੰਯਮਿਤ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਵਾਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵਿਚ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਬਾਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਮਹਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ, ਰਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ੁਕ, ਪਰ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸੀਤਾ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ ਨੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਥਲੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।" "ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸਸ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਡਟੀ ਰਹੀ।" "ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਡਰ ਕੇ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਈ ਦਿਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਸੂਗਰੀਵ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਸੂਗਰੀਵ ਬੜਾ ਕਠੋਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ, 'ਹੇ ਵੀਰ! ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ?' " "ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਦਿਆਂ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਵੱਡੇ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।