ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੁੰਦਰ ਮਦਿਰਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਕਈ ਰਮਣੀਆਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਹੋਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਨਾਰੀ, ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਢੋਲ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੁੱਤੀ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਚਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਫਲੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ, ਆਪਣਾ ਘੜਾ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲੀ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਿਨੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਸੀ। ਕਈ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਰਮਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਮਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੋਹਣੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਹਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੀ ਮੰਦੋਦਰੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਲਾਵਣਯ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਤਸਲ ਪੂਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ," ਤੇ ਮੋਹ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪੂੰਝ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ, ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਈਆਂ, ਖੇਡਿਆ, ਗਾਇਆ, ਉੱਚਲ-ਕੂਦ ਕੀਤੀ, ਸਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਖੰਭੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਵਾਨਰ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੀਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਨਾ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਨਾ ਸਜਦੀਆਂ, ਨਾ ਪੀਦੀਆਂ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ—ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਹੋਵੇ—ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਨਾਰੀਆਂ ਖੇਡ ਕੇ ਥੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਨੱਚ ਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਡਿੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕੁਝ ਢੋਲ-ਝਾਂਜਰਾਂ ਕੋਲ ਖਲੋਤੀਆਂ, ਕੁਝ ਉੱਚ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾਰੀਆਂ, ਉਥੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ, ਉਹ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥਣੀਆਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਮਦਿਰਾ-ਭਵਨ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਮਦਿਰਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਸ—ਹਿਰਣ, ਮਹਿਸ, ਸੂਰ—ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਤੇ ਮੁਰਗੇ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੂਰ ਦੇ ਸਿਰ, ਗੇਂਡੇ ਦਾ ਮਾਸ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਸੂਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਮੋਰ, ਇਹ ਸਭ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖੇ। ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਤਰਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਅੱਧ-ਖਾਧੇ ਖਰਗੋਸ਼, ਮਹਿਸਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਭੇੜਾਂ ਵੀ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਚਟਣ ਵਾਲੇ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਰਸਦਾਰ ਤੇ ਸੁੱਕੇ, ਖੱਟੇ, ਨਮਕੀਨ, ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਪੈਜਾਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਿਆਲੇ ਉਲਟੇ ਪਏ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਅਸਨ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਦਿਰਾ-ਸਥਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਉਥੇ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬਾਂ, ਜੋ ਆਮ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ, ਉਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੀਨੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੂਰਨ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਜਗ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਦਿਰਾ-ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੂਰੇ, ਅੱਧ-ਖਾਲੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਪਿਆਲੇ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਮਦਿਰਾ-ਭਵਨ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਰਮਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।