ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੋ ਰਹੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਰਪ ਹੋਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਭਾਰੀ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਪੂਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਚਮਕਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਸ ਮਹਾਂਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਅੰਬ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਿਲ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੰਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ-ਬਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਹਾਰ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਾਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਖ਼ਮ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਿਆਹ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ, ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਨਾਚ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਕੈਟਸ-ਆਈ ਪਥਰ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਹਲ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੋਈ ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਵਿਖਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਤੰਬੂਰੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ, ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਡਫਲੀ ਨੂੰ ਪਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ, ਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਡਫਲੀ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਤੰਬੂਰੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਦੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੋਰ ਇੱਕ, ਨੱਚਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਪੰਚੀ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਡਫਲੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਨਾਰੀ, ਮਦਿ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਈ, ਛੋਟੀ ਡਫਲੀ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਡਫਲੀ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਰੱਖਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਮਦਿ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਡਫਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਦਬਾ ਕੇ, ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ, ਘੜਾ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬਹਾਰ ਵਿਚ ਲੱਤਾ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ, ਦੋਹਾਂ ਹਥੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਤਨ ਚੰਬੜ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਕ ਸੋਹਣੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮਹਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮੰਦੋਦਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਹਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ, ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਤਸਲਯ ਭਰਪੂਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ,” ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਯੁਵਾ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ, ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾ ਕੇ, ਗਾਉਂਦੇ, ਖੇਡਦੇ, ਖੰਭਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਫਿਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਾਨਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਏਣ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸੋਚ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਨਾ ਖਾਂਦੀ-ਪੀੰਦੀ, ਨਾ ਸਜਦੀ-ਸਵਰਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਨੀ ਜਾਂ ਮਦਿਰਾ ਪੀਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਅਮਰ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, "ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੈ," ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੁਮਾਨ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਖੇਡਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਨਚਦੀਆਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਦਿ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।