ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਤੱਕ, ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਜਾਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਪੂਰੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਭ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਜਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕੋਈ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਹੁਣ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਵਡੇਰੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਭਾਗਵਾਨ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਜਾਣਗੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਗ ਫਿਰ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ, ਤੇ ਦੂਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਣਗੇ।" ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੈਂਤੀਸੋਂ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸਰਪ ਤੇ ਨਾਗ—ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਘੋੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ ਕਰੋ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਖੋਦੋ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਚੀਰੋ। ਜਦੋਂ ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ।" ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੋਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਅੰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ (ਰਾਮ), ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗੇ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਵਧ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਚੀਰੀ, ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਹਾਪਦਮ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਚੀਰੀ। ਉਥੇ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਸੋਮਨਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖੋਦਣਾ ਲੱਗ ਪਏ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟਾ ਸੁੰਦਰ ਭਦ੍ਰ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ (ਈਸ਼ਾਨ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਖੋਦਣ ਲੱਗੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮਹਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹੀ ਯਜਨ ਵਿਘਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ, ਹਲ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਭੱਜੇ। ਉਹ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, "ਰੁੱਕ, ਰੁੱਕ! ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਯਜਨੀ ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ! ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ! ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ, ਅਸੀਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ!" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਜੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗੱਜੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲ ਦੇ ਰੋਸ਼ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਸਗਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਬਹਾਦੁਰ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈਂ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਲੱਭ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਘੋੜਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।