ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਮਹਾਰਾਨੀਆਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁੰਦਰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਥੇ ਦੀ ਤਿਲਕ ਲੀਕ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਈਲਾਂ ਹਿਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖਿਸਕ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਪੜੇ ਢੀਲੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਕਮਰਬੰਦੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਕੁੜੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਈਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਨੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਕੁਚਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਕੁਝ ਦੇ ਗਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗਲ ਦੇ ਮਣਕੇ ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੀਆਂ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਘੇ, ਗੋਰੇ ਹਿਪ ਤੇ ਪਿੱਠ, ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਰੇਤਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਜੋ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਪੱਲੂ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਡਦੇ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਝਲਕਦੇ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪੱਲੂ, ਬੈਨਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਚੀਨੀ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਹਾਣੀ, ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਰਾਵਣ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਵਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ, ਦੂਜੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ, ਪਾਸਲੀਆਂ, ਹਿਪ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀਆਂ, ਅੰਗ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਮਦਮੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਛੁਹ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਬਰੀਕ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਇਕਠੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀਆਂ, ਮਦਮੇ ਭੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝ ਕੇ ਸੁੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਗ਼, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਦਮੇ ਭੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਸਰੀਰ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਕਿ ਕੌਣ ਕੌਣ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਮਬਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਝਪਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਨ; ਕੁਝ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲਿਆਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜਬਰ, ਬਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸੀ—ਸਿਰਫ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਨਵੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਭਦ੍ਰ ਜਾਂ ਅਸਭਿਆ ਸੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਅਨੈਤਿਕ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਲਈ ਅਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਇੰਨੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਛਸ ਰਾਜ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਹ ਚੁਪਚਾਪ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਰੀਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿੰਗਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਹਣਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹਰੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ, ਦਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਲਕੀਰਾਂ, ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਆਲ੍ਹਣੇ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾਮਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲੋਂ ਨੌਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਾਮਰ ਹਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਹਕਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਮਲ ਚਾਦਰਾਂ ਤੇ ਨਰਮ ਭੇੜ ਦੀ ਉਨ ਨਾਲ ਵਿਛੋਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘੱਟੜੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਲਾਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਾਮਈ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਹਣਾ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਦ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਸੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇਰਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।