ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਚੁਪ-ਚਾਪ, ਸੋਹਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਬੰਦ ਹਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਬੰਦ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਪਤੀਆਂ ਮੁੜ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੂੰਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖੋਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਤੋਂ ਉਗੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇਹ ਸਭ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ, ਸ਼ੁਭ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਰੰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਖੁਲੀਆਂ ਵਾਟਾਂ, ਖੁਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਛਿੜੇ ਹੋਏ ਕਿਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਮਲ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਪਰੀਮ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਸੇ ਸਰਕ ਗਈਆਂ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕੁਝ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਪਏ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਕਮਰਬੰਦ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਨੇ ਕੁਝ ਕਣਕ earrings ਨਹੀਂ ਪਾਏ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਤੇ ਕੁਚਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਰੌਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਤਾਵਾਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾਵਾਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਤਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ। ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ 'ਚ ਕੈਟਸ-ਆਈ ਰਤਨ ਕਦੰਬ ਪੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਗੀਆਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ। ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਪ ਤੇ ਬੱਟ, ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ, ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤੇ ਪਏ, ਮਹਿਸੂਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਕੜਦੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਦੇ ਨਰਮ ਅੰਗ ਤੇ ਸਤਨ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਣਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉਡਦੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ wives ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਤ, ਜਿਵੇਂ ਝੰਡੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਤਲ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ earrings, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਬ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਹੀ ਲਾਗਾਂ ਲੱਗਦੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਕੁਝ, ਆਪਣੀਆਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਤ੍ਰੀ ਦੂਜੀ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ, ਦੂਜੀ ਉਸ ਦੀ ਭੁਜਾ 'ਤੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ, ਤੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਤੰਗਾਂ, ਪਾਸ, ਹਿਪ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ, ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਪর্শ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ। ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੁੰਝੀਆਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਸਰੀਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਵਣ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਿਆ ਪਿਆ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੰਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਝਪਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਸਭ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਪਕੜਿਆ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਨ; ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਿਆਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਲ, ਸ਼ੌਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸੀ—ਸਿਰਫ਼ ਜਨਕ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰ, ਜੋ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਛੱਡ ਕੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੋਹਣੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਿਰਦਯ ਜਾਂ ਅਸਭਿਆ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਅਵਰੁਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਵਣ ਲਈ ਅਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਜੇ ਰਘੁਵੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਜਨਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੁਕ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—“ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਪਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ, ਅਧਰਮੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਇਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।