ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਚੰਭਤ ਜਹਾਨ ਖੁਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਚੌਕੀਆਂ ਮਹਲ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਣਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀ, ਕੀਮਤੀ ਮਣਕੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਚਮਕ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣ ਹੋਵੇ। ਮਹਲ ਅੰਦਰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮੰਦਰ ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਹੜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪੂਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਹੋਮ-ਹਵਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਇੰਨੀ ਮਧੁਰ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਮਿਤਰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਮਹਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੜਾਉਂ ਪੌੜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਜਿਹਾ ਚਮਕਦਾ ਫਰਸ਼, ਮੋਤੀ, ਹੀਰੇ, ਲਾਲ ਮੂੰਗੇ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ, ਸੋਹਣੇ ਜੜਤਾਰ ਸਤੰਭ, ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਲੰਮੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਵੱਡਾ ਚੋਣਦਾਰ ਕਾਲੀਨ ਵਿਛਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਵਸਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ ਤੇ ਫੁੱਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਵਟ ਸੀ। ਮਹਲ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੁਚੱਜਾ, ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਆਸ ਨਾਲ ਮਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਰੌਣਕ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਇਹ ਮਹਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸਵਰਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਦ੍ਰਪੁਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮਹਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕਾਲੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾ ਗਈ, ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪੀ, ਵੱਡੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਿਤੰਬਰ ਦੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਭੌਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧੀਲੇ, ਦੰਦ ਬੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਬੰਦ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਮੁਣੀ ਰਾਤ ਪਿੱਛੋਂ ਕਮਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਖਿੜਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਮੁਖ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਮਸਤ ਭੌਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜਨਮੀਆਂ (ਕਮਲਾਂ) ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿੱਟੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਣ।" ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ, ਸ਼ੁਭ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਰੰਗ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਚਮਕ ਵੀ ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਥੇ ਦੀ ਬਿੰਦੀ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਇਲ ਹਟ ਗਏ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਸੇ ਲੁੜਕ ਗਈ। ਕੁਝ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਕਮਰਬੰਦ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਕੁੜੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ ਪਾਏ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਲੱਤ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਤੇ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਕੈਟਸ-ਆਈ ਰਤਨ ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਤੇ ਨਿਤੰਬਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਤਲੀ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾਉਂਦੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਭੁਜਾਵਾਂ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦੇ ਛੋਹੇ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁਆਸ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਛੋਹੇ, ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੁੰਡਲ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁਆਸ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਅਤੇ ਰੌਣਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਅਲੌਕਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।