ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਮਾਨੋ ਮੈਰੂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮਹਲ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ, ਉੱਤਮ ਬੇਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਬੇਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਮੂंगे, ਅਣਮੁੱਲੇ ਰਤਨ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ, ਜੋ ਹਥੇਲੀ ਵਾਂਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨੀ ਰੰਗ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਧੀਆ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਹਕਦਾ ਇਹ ਮਹਲ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਇਹ ਮਹਲ, ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਨ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭਾ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਹਾਜ਼ੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੋਤੀ, ਹੀਰੇ, ਲਾਲ ਮੂੰਗਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਸਤੰਭ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਤੰਭ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਡਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਚੋਣਦਾਰ ਕਾਲੀਨ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕੇ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੈਵੀ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਿਆਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੁਚਿੱਤ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੈਵੀ ਸਭਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸਕ ਤੇ ਲਾਭ ਦਾਇਕ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਇਹ ਸਭਾ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸਵਰਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋਕ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।" ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਛਲਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀ ਕੋਲ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਤੇ ਗਹਨਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭਾ ਮਾਨੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੇਡਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੱਤੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨਾਲ, ਐਸੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਤੇ ਭੌਰੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਦੰਦ ਬੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਜਦ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਭੌਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੋਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਲ, ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਿਆ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਵਣ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਇਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਸ਼ੁਭ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਮਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਚਮਕ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ Bikharੀਆਂ, ਕੀਮਤੀ ਗਹਨੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਪਏ ਹੋਏ, ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੀਂਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਾਲੀਆਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਹਿਲ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਜੂਆਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢਿਲੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਕੰਧੀਆਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਲੱਤਾਂ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਮੋਤੀ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਪਏ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਦੇ ਬਿਲੌਰ ਦੇ ਰਤਨ ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲੇਹਰੀਆਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੂਲ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ, ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਰਿਆ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸੋਭਾ, ਉਥੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੈਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।