ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚਾਰ-ਦੰਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਦੰਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਇੰਨੀ ਭੀੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਡ ਅਤੇ ਮਕਰ ਮੱਛੀਆਂ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜਲਚਰ ਹੋਣ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਹਿਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੀ ਕismet ਵਿਸ਼ਰਵਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਰਸਤੇਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਦਰਜਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ—ਇਹ ਸੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਕੂਬੇਰ ਨੇ ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੂਬੇਰ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹੋਣ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਅੱਗ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਿੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚੌਕੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਤੇ ਬਿਲੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ, ਅਦਭੁਤ ਮੂਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮੂंगा, ਅਣਮੁੱਲੇ ਰਤਨ ਤੇ ਮੋਤੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਇੰਨੀ ਮਧੁਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਮਿਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਪਾਸੇ ਚਲੋ," ਤੇ ਜਿਥੇ ਰਾਵਣ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗਾ ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੜੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਫਰਸ਼ ਬਿਲੌਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ, ਹੀਰੇ, ਮੂੰਗਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖੰਭ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਖ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉਡਦੇ ਹੋਣ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੇਠ ਸੀ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਸੀ। ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਪਰ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਮੰਦਰ ਮਨ ਨੂੰ ਰਮਾਉਂਦਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਇਹ ਸਭਾ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਕੀ ਇਹ ਸਵਰਗ ਹੈ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ? ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ? ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ?" ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਜਗਮਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪੀ, ਵੱਡੇ ਕਮਲ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੰਸਾਂ ਜਾਂ ਭੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਹਣੇ ਮੁਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧੀਲੇ, ਦੰਦ ਬੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਮੁੱਕਣ ਲੱਗੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਜਦ ਪਤੀਆਂ ਮੁੜ ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਕਮਲ-ਮੁਖ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਭੌਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਖੋਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਬੰਦਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜਨਮੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭਾ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਵਣ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਥਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹਨ।" ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਸੁਭਾਗੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਰੰਗ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਵੀ ਉਹ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਸੋਹਣਾਪਨ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਕ਼ੀਮਤੀ ਗਹਣੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖੇਡ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਾਇਜਨ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਣੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਬਜੂਆਂ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਭੂਤੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ।