ਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਾਜੇਬਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਕੰਧਿਆਂ ਦੀ ਘੰਟੀ ਅਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵਾਤਸਲਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੌਂਹੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਆੰਗਣ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਬੈਰੀਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲ ਸਨ—ਕਿਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਲਈ, ਕਿਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਖਿਲਾਰੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਲ-ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸੂਟ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਲ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪੁਸ਼ਪਾਭਵਯਾ ਸੀ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਬੈਰੀਲ ਦੇ ਬਣੇ ਪੰਛੀ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਜੀਬ-ਗਜਬ ਦੇ ਸੱਪ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਭਿੱਜੇ ਹੋਣ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਉਥੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਡ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੀ ਮਾਨੇ ਸੁੰਦਰ, ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਥਾਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਿਕਣੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਪਿੱਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਾਨਰ, ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੀ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਨੁਮਾਨ, ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲ, ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਪੂਰਾ ਅਣਮਾਪਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਠਦਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਰ ਚੀਜ਼ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਤਪ, ਧਿਆਨ, ਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਗੁਣਵਾਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਵਾਸ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਨੀਂਹ ਤੇ ਖੜਾ, ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਦ ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਅਦਭੁਤ ਸਨ। ਉਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਣਕਣੇ, ਵੱਡੇ ਭੋਜਨਹਾਰ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਾਲ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤੇ ਖੁਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿਚ, ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਉੱਚੇ ਮਹਲ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਹਰ ਥਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰੇ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਹ ਘਰ ਚਾਰ-ਦੰਦੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਦੰਦੀਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਜਬਰ-ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਘੜਿਆਲ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਚਮਕਦਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਕਾਸ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਬਣਾਈ ਆਕਾਸ਼ ਰਥ ਪੁਸ਼ਪਕ ਉਥੇ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਹ ਰਥ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਖੰਭਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ-ਭੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਲਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਲੌਕਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹੇ।