ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਪਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਕਨਾਭ, ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ਠ, ਕਪਟ, ਹ੍ਰਸਵਕਰਨ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਲੋਮਸ਼—ਇਹਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਯੁੱਧਉਨਮੱਤ, ਮੱਤ, ਧ੍ਵਜਗ੍ਰੀਵ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਵਿਜਿਹ੍ਵਾ ਅਤੇ ਹਸਤਿਮੁਖ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਕਰਾਲ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਖ੍ਸ਼ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਮਕਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ, ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤੋਮਰ ਲਏ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ-ਡਿਲ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼-ਚਾਲੀ ਮਕਾਕ ਵੀ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਥੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ, ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਏਰਾਵਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀ-ਸੈਨਾ ਨਾਸਕ ਦਲ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਤੂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਵੇਖੀਆਂ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵੀ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਲਕੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦਲਾਨਾਂ, ਹੋਰ ਖੇਡ-ਘਰ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਪ੍ਰੇਮ-ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਦਲਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਜਿਹਾ ਉੱਚਾ ਇਕ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਲੱਖਾਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਘਰ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਚਮਕ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਕਾਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖੱਟਾਂ, ਆਸਣ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਰਤਨ ਵੇਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਮਧੂ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਮਹਲ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ, ਕੰਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਅਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਸੁਰ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਸਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਆੰਗਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਕਾਕ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ, ਬੈਰੀਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੇਖੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲ ਵੇਖੇ—ਸ਼ੰਖਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਾਲ, ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਚੰਦਨੀ ਹਾਲ ਜੋ ਮਹਲ-ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਸਿਤ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਨ। ਉਹ ਘਰ, ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੂਟ ਕਰਦਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਹਲ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਹਲ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਖਨਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਾਤਮਕ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ ਨਾਲ, ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਰੇਸ਼ਮ ਤੇ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ, ਫਿਰ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਕੇਸਰ, ਅਚੰਭਤ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਲ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁਸ਼੍ਪਾਭਵਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ, ਸਭ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਕਾਕ ਦਾ ਮਹਲ ਸੀ। ਉਥੇ ਬੈਰੀਲ ਦੇ ਬਣੇ ਪੰਛੀ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਮੂੰਗੇ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਚੰਭਤ ਸੱਪ, ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਸਨ। ਮੂੰਗੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਿੱਜੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੰਖ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਕੁਝ ਕਮਲ-ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀ ਸੁੰਡ ਤੇ ਜੂੜੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ੁਭ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਪਿਘਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਕਾਕ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਦਸ-ਸੀਸ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਪੂਜਨੀਯ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ, ਨੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਚਿੱਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।