ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਯੱਗਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਸਗਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੱਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਖਸਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਯੱਜਮਾਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਯੱਜਮਾਨ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਇਆ, "ਯੱਗ ਦਾ ਘੋੜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!" ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਚੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਤੇ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਪਸ਼ਗੁਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੱਗ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਰਹੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਢੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਓ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੋਵੇ।" "ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਇੱਕ, ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੱਭੋ।" "ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਤੱਕ ਖੋਦੋ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੋਰ ਨੂੰ ਲੱਭੋ।" "ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਖੁਸ਼, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ। ਹਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੱਭਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਜਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਭਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਐਸੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਗਏ, ਤੇ ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਉੱਤਮ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਨਾਗ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਯੱਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਾਿਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਦਰਨੀਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਗਿਆਨੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।" "ਉਹ ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਜਾਣਗੇ।" "ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵੇਖਣਗੇ, ਤੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੰਤੀਹ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਗਏ, ਉਥੋਂ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ। ਉਹ ਸਗਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਖੰਗਾਲ ਲਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ—ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਰਾਖਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ ਤੇ ਨਾਗ—ਸਭ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜੋ ਲੈ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਚੰਗਾ ਸਮਝੋ, ਸੋ ਆਖੋ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਗਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਫਿਰੋਂ ਖੋਦੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੀਰੋ। ਜਦ ਚੋਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਓ।" ਪਿਤਾ ਸਗਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸਾਢੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੋਦਦੇ-ਖੋਦਦੇ ਚਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਜੀਬ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਥੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕਾਂਪਦੀ ਹੈ। ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਰਸਾਤਲ ਵਿਚ ਆਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਫਿਰ, ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਉਹ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਪਦਮ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।