ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਰਾਖਸ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਮਾਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪਿਆਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਕੁਝ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਠੰਢ-ਚੈਨ ਨਾਲ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਪ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਹ-ਭਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਰਾਖਸ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਅਵਾਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸੋਹਣੇ-ਸੁੰਦਰ ਰਾਖਸ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਕੁਝ ਰਾਖਸ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਤਮ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਦ ਪਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ 'ਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਬੜਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਉੱਚੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੋਦੀਆਂ 'ਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਚੇ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਓਲੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਕੁਝ ਸੁਤੰਤਰਤਮ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੰਦੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੋਹਣੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ-ਝੀਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਉੱਚ ਕੁਲਵੰਤ, ਸੋਹਣੀ ਲਤਾ ਵਰਗੀ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ, ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਰਾਲੀ ਵਾਂਗ, ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਮਹਿਲਾ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਉਹ ਘਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹੁਣ ਗਲ ਨੀਲੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਝ ਮੀਹ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਮੰਦ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਚੋਟ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੇਢੀ ਹੋਈ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੈਨ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ। ਮਹਲ ਦੀ ਚਮਕ, ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਣਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ, ਨਿਰਭੀਕ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯੋਧੇ, ਅਜੇਤੂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਨਜ਼ਾਰੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਇਹ ਮਹਲ ਖੁਸ਼, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਰੁਣਕ-ਝੁਣਕ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਲ ਸੰਦਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਨਗਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਖਸਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਮਹਾਨ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਸਹੀ ਅਭੂਸ਼ਣ ਹੈ," ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਘੁੰਮਿਆ। ਉਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ, ਸਾਰੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ, ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਮਹਲ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ। ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਘਰ, ਫਿਰ ਮਹਾਪਰਸ਼ਵ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹੋਦਰ, ਵੀਰੂਪਾਕਸ਼, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੁਕ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਰਣ ਦੇ ਘਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਦੇ ਮਹਲ, ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਸ਼ਮਿਕੇਤੁ, ਸੂਰ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਤੇ ਵਜਰਕਾਇਆ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਧੂਮਰਾਖ੍ਸ਼, ਸੰਪਾਤੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਰੂਪ, ਭੀਮ, ਘਨਾ ਤੇ ਵਿਘਨਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁਕਨਾਭ, ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ਠ, ਕਪਟ, ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਰਨ, ਦੰਸ਼ਟਰ, ਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਰਾਖਸ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਲ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ।