ਹਨੁਮਾਨ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝਗੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤ-ਸਲਤ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉਠਾ-ਉਠਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਕਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਆਹ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇਖੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਉਪਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਆਕৃতি ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਪਰਲੇ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਕਮਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਪਲਕਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ। ਪਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਥੇ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਰਾਜਕੁਲ ਦੀ ਮਾਣ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀ, ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ, ਮਹਾਨ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਹਿਰਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲੋੜ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ। ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਗਲ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਗਲ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਗਲ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਲਕ-ਮਲਕ ਚੰਦ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਕਰੀ ਹੋਈ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ। ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟਾ ਆਰਾਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਛੇਵਾਂ ਸर्ग ਸੁਣੋ। ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਹੈ। ਉਹ, ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਲ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ-ਹਾਥੀ ਨੇ ਮਹਲ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਂਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਵਾਜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਣਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦਰਵਾਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਂ-ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਤੇ ਨਿਰਭੀਕ, ਥੱਕਣ ਨਾ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ, ਅਜੈਯ ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਾਨ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਯਮਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਰਖਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਲ ਖੁਸ਼, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਰਾਜ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਧੀਆ ਚੰਦਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਡੋਲ-ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ। ਉਹ ਮਹਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਭਾ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇਖੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਲੰਕਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਿੰਗਾਰ ਹੈ," ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਫਿਰਦਾ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮਹਾਪਰਸ਼ਵ ਦੇ ਘਰ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਕੂੰਭਕਰਨ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੋਦਰ, ਵੀਰੂਪਾਖਸ਼, ਵਿਦ੍ਯੁਜਿਹ੍ਵ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੁਕ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਰਣ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਆ। ਇੰਝ ਹੀ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਮਹਲ, ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਸ਼੍ਮਿਕੇਤੂ, ਸੂਰ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਤੇ ਵਜਰਕਾਯਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਸੰਪਾਤੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਦਰੂਪ, ਭੀਮ, ਘਨਾ, ਤੇ ਵਿਘਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ, ਰਤਨਾਂ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ ਦੇਖੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।