ਇਹ ਰਾਮ ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਗਰ ਦੀ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਦੇ ਸਸੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿਮਾਵਤ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।” ਸਗਰ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਯਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਅਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਸਪਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਥਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਸਗਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਯਜਨ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਘੋੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੋਬਲ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤਦ— ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁਜਾਰੀ, ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਯਜਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਤੁਰੰਤ ਚੋਰੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਰਾਮ ਜੀ, ਚੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦੂਸ਼ਣ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਬੇੜੀ ਉਤਰ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਇਹੀ ਕਰੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਰਹੇ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: “ਮੇਰੇ ਪੁਤ੍ਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।” “ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੋ। ਹਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਖੋਜੇ।” “ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦੋ। ਚੋਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ।” “ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੋੜਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹਿੱਸਾ ਖੋਜਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਲਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਗਰਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਿਹੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਖੇਤਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਦਦੇ, ਪੂਰੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਨਾਗ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ: “ਮਹਾਰਾਜ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਾਨੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।” ਹੁਣ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਚਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।” “ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਉਹਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵੰਡ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੈਤੀਸ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਏ। “ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ—ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਸਰਪ, ਨਾਗ—ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਚੋਰ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚੋ।” ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਰੋਸ ਨਾਲ, ਕਹਿੰਦੇ: “ਮੁੜ ਖੋਦੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਾੜੋ। ਜਦ ਚੋਰ ਮਿਲੇ, ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ।” ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਪਤਾਲਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੋਦਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਜੀਬ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਅਜੀਬ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਥਾਮਦਾ ਸੀ। ਜਦ, ਰਾਮ ਜੀ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਕਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਈ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਗਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਜਨ-ਕਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜ ਦੀ ਗੁੱਧੀ ਪੂਰੇ ਸੰਮਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ।