ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹੱਥੀਂ ਤਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਖਸਸ ਰਾਜਪਥ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਕਈ ਜਾਸੂਸ ਵੇਖੇ—ਕਈ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਗੋਹ-ਚਮੜੀ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡੇ, ਕੁਝ ਗਦਾ-ਮੁਸਲ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਝ ਡੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਅੱਖੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ, ਮਟਕਾ-ਪੇਟੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ, ਟੇੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਕੁਝ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਲੱਕੜਾਂ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਚਮਕਦਾਰ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਰਾਖਸਸ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋਟੇ, ਨਾ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਉੱਚੇ, ਨਾ ਨੀਵੇਂ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਚਿੱਟੇ, ਨਾ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ, ਨਾ ਬੌਣੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਿਅੰਗ ਆਕਾਰਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਵਜਰ, ਗੁਲੇਲਾਂ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਈ ਰਾਖਸਸ ਹਾਰ-ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੁਕੀਲੇ ਭਾਲੇ, ਭਾਰੀ ਵਜਰ ਲੈ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਉੱਤੇ ਅਡਿੱਗ ਖੜੇ ਵੇਖਿਆ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਘਰ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲੀ ਗੇਟ ਨਾਲ—ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਲ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਹਾਰ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਲ ਪੱਕੀਆਂ ਚਾਰਦਿਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਸੁਰਲੇ ਸਾਜ-ਵਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਨ੍ਹਿਨਾਹਟ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝਨਕਾਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ, ਵਾਹਨ, ਵਿਮਾਨ, ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਚਾਰ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਸੋਹਣੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਹਨੂਮਾਨ ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਰਾਵਣ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚੰਦੀ ਵਰਗੀ ਚਾਨਣ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਗਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸਾਂਡ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਠੰਢੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਲ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਚਮਕਦਾ, ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਨਾਇਕ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਤਿਲ, ਨਾ ਪਾਲਾ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਹਾਥੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੁਬਾਰਕ ਸੰਧਿਆ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸ-ਭੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੁਰਲੇ ਤੰਤਰੀ ਵਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ, ਗੱਡੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਣੇ ਮਾਰਦੇ, ਮੋਟੇ ਬਾਂਹਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਲ-ਮੁੱਲ ਬੋਲਦੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਖਸਸ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਠਾ-ਉੱਠਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗ ਸੁੱਟਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਭਰਦੀਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਣੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ ਵੇਖੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਹਣੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਕਲਾਂਗ ਰਾਖਸਸ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ, ਮਹਾਨ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਕੁਝ ਨਾਰੀਆਂ, ਅਰਧ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੱਫੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੇਖੀਆਂ। ਕੁਝ ਹੋਰ, ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਛੱਜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਕਈ ਨੰਗੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਸੁਧਰੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਾਟੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਿਆਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।