ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਾਰਦੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਉਪਵਨ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਜਿਗਿਆਸਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਏ ਬੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ! ਅੱਜ ਤੂੰ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਇਸ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਉੱਰੰਤ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਰੱਖਵਾਲੀ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਇਸ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਗੱਜ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਮੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਹੈ," ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਚੁੱਕੀ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। ਲੰਕਾ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮਿਹਰ ਕਰ, ਬਲੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਹਾਂ, ਏ ਬੰਦਰ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਕ ਸੱਚ ਸੁਣ: ਮੈਨੂੰ ਸਵੈੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ—ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਬੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਕਿ ਰਾਖਸਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੱਪਤਾ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਸ਼ਰਤ, ਭਲੇ ਬੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਟਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਇਸ ਸੁਭਾਗਾ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦਾ, ਤੇ ਜਿਥੇ ਚਾਹੁਣ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ, ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਹੋਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੁਵਾਸਤਿਕਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਘਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖੇ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਨੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹੱਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਸੀਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ। ਉਥੇ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਪ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਸੂਸ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਹੌਂਦ, ਕੁਝ ਡੰਡੇ ਤੇ ਗਦਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਝ ਲੱਕੜੀਆਂ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ-ਅੱਖੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਮਟਕਾ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਟੇੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਵਿਅਕਤ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਬੌਨੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਵਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਮੋਸਲਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਛੜੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਹ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ, ਨਾਹ ਪਤਲੇ, ਨਾਹ ਲੰਮੇ, ਨਾਹ ਛੋਟੇ, ਨਾਹ ਬਹੁਤ ਚਿੱਟੇ, ਨਾਹ ਕਾਲੇ, ਨਾਹ ਵੱਡੀ ਕੁਬੜੀ, ਨਾਹ ਬੌਨੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸਸ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਅਕਤ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ, ਸੋਹਣੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰਾਖਸਸ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੰਦਰ ਨੇ ਭਾਲੇ, ਦਰੱਖਤ, ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਵਜਰ ਅਤੇ ਲੱਛੀਆਂ-ਫੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।