ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਲੰਕਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਆਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ? ਜੇ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ ਵੀ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਬੁਰਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ, "ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਲੁਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕਰਤੂਤ ਇੰਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਲਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ, "ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਰ ਮਹਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ ਜੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸਿਕੋੜ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਬੜੇ ਅਚੰਭੇਜ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਂਝ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਫ਼ੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉੱਡੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਲੰਕਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ—ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਖੰਭੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਾਲੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਗਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਮਹਲ ਵੇਖੇ, ਕੁਝ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਹਲਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਰਿਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਸ਼ੀਦਾਰ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਚੰਭੇਜ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਨਗਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਗਰ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਮਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ, ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੇਠ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਂਪ ਦੀ ਛਾਲ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਝੀਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਕ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਬਲਦਾਨ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੰਕਾ ਬੜੀ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤੀਖੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਨਗਰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਬੈਜੰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੈਟਸ-ਆਈ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥੜੀਆਂ ਨਾਲ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਿਹਾਰੀ। ਫਰਸ਼ ਹੀਰੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੈਟਸ-ਆਈ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਸਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣ। ਨਗਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਾਰਸਾਂ, ਮੋਰਾਂ, ਰਾਜ-ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਤੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਲੰਕਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਠ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਅਦਵਿੱਤੀਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੇਵਲ ਕੁਮੁਦ, ਅੰਗਦ, ਮਹਾਨ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ, ਜਾਂ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਪਾਰਵਣ, ਰਿਕਸ਼ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਕਾ, ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਇਸ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।