ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ – ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਵਤ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਾ ਲਵਾਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਲ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ, “ਇਸ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਬੜੇ ਕਰੂੜ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਠੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾ ਕਰ ਲਵਾਂ।” ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਖਦੇ ਤੇ ਨਾ-ਦਿੱਖਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਉਹ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। “ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੈਥਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹੇ?” “ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ, ਡਰਪੋਕ ਦੂਤ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਮਕਸਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਜੇਕਰ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।” ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਵਿਗੜੇ? ਕਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕਪਨ ਨਾ ਆਵੇ? ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ, ਜੋ ਹਾਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਹਵਾ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ।” “ਜੇ ਮੈਂ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਹਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਇਹ ਤਿਆ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਤਦ ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਿਮੇਟ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਂਝ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਰਸਤੇ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਫਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤੇ ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਬੇਰਿਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਆ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਦਾਸ ਹੋਏ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੰਨ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੰਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ, ਓਲੇ ਹੋਏ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਘਣ ਘਟਾ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਂਦਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਫਲਫੂਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਮੇਹਰਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੈਨਰਾਂ ਅਤੇ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਲੌਰ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥੜੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਫਰਸ਼ ਹੀਰੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਬਿਲੌਰ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਲੰਘਣੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਰੋਸ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਰਾਜ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਹੋਈ ਜਾਪ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।