ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਵਾਨਰ ਹਨ—ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਨੀਲ, ਉਹ ਖੁਦ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ। ਹੁਣ ਤਕ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਲੈ ਲੈਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਨੁਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਕਰੂੜ ਰਾਖਸਸ ਰੱਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਛਲ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਖਣ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਰਾਵਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਖਸਸ ਦੇ ਵੇਖੇ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਤ ਡਰਪੋਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਫੈਸਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਕਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕਪਨ ਨਾ ਆ ਜਾਏ, ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?” ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਲਈ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਖਸਸਾਂ ਤੋਂ ਛੁਪਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਖਸਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਧਾਰ ਲਵਾਂ; ਦੂਜੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸਸ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਛੁਪ ਕੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਣਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ “ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਸ ਦੁਖ਼ੀ-ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਹਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਮੇਟ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ, ਵਿਅਪਕ ਮਾਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਲ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਤੰਭ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਾਲੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਸਨ, ਫਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਬੇਰਿਲ ਪਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲ ਨਕਸ਼ੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਂਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਕਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ, ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਚੰਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ, ਓਹਲੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਡਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀ ਹਨੁਮਾਨ, ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਂਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਫਲਫਲਾਉਂਦਾ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਮਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝਨਕਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਲੌਰ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫਰਸ਼ ਹੀਰੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੈਟਸ-ਆਈ ਜਵੇਹਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਸਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਕਾਂਜ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ-ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।