ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਤੁਰ ਬਨਰ, ਇਕ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰ ਦੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਇਲਾਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਅਜਗਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੁਚੱਜੀ, ਸਾਫ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਬੇਰ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਿਆ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਬਨਰ ਇੱਥੇ ਆ ਵੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆ ਜਾਣ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਇਸ ਅਜਿਹੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਰਾਖੀ ਹੋਈ ਲੰਕਾ ਤੱਕ ਆ ਵੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਰਾਛਸਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸੰਧਿ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਭੇਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਚੁਸਤ ਬਨਰ ਹੀ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੀਲ, ਮੈਂ ਆਪ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਬਨਰ ਰਾਜਾ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਪਰ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।" ਇੰਝ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਛਸ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਨਕੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਖਣ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਨਗਰੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਜੇਤੁ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਕਿਹੜੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੈਥਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਛਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦੇ?" "ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਕੱਲਾ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਤ ਡਰਪੋਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਕਸਦ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੂਲ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੂਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਖਰਾਬ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕਪਣ ਨਾ ਆਵੇ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਛਸਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮ ਲਈ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਛਸਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ—even ਰਾਛਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਨਹੀਂ ਹਿਲ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਛੁਪ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ।" "ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਰ ਹਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਇੰਝ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਤਦ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਿਮਟਾਇਆ ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਫ਼ੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਗਰੀ ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਾਲੀਆਂ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇ ਨਗਰੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਕੱਚੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਬੇਰਿਲ ਦੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਜੇ ਹੋਏ। ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬਨਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਸ਼ਹੂਰ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰੌਣਕਾਂ ਵਿਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਚਾਂਦਣੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ, ਓਲੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਉੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। (ਇੱਥੇ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।