ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਮਰ-ਬੰਦ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ, ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਲੰਕਾ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਮਹਲ ਸਨ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਭੋਗਵਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਯ ਸੀ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਬੇਰ ਵਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਅਨੇਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਇੱਥੇ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਪਾਰ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸੰਝੌਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵੰਡ, ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ। ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ: ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਨੀਲ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਲਵਾ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਵਤ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਕੀ ਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਠੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਖਣ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਲੰਕਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਦੇਖ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ?" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗਾ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੂਤ ਡਰਪੋਕ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਖਰਾਬ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕਪਨ ਨਾ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਰਾਮ ਲਈ ਵੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਧਾਰ ਲਵਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਸਿਮਟਾ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਜਿਤਨਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੰਝ ਵੇਲੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਤੰਭਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਫ਼ਰਸ਼, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਲ ਬੇਰਿਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸਨ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਯ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਲੰਕਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਬਾਂਦਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਾਵਲ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਤੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿਧ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਚੰਨ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ 'ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪੈ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ, ਓਲੇ ਹੋਏ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਰਾਮ ਕਥਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।