ਹਨੁਮਾਨ, ਵੱਡਾ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰ, ਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਲਿਲੀ ਤੇ ਕਮਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ 'ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲ-ਸੰਭਾਰਾਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਗਾਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਮਲ ਤੇ ਲਿਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖਾਲੀਆਂ ਮੋਟਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਨਗਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਪਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘਰ ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਸਨ। ਉੱਚੀਅਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਿਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਝੰਡੇ-ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੌਣਕਦਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਉਡਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਤਰਦਾ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ramparts ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਸਰਤ ਦੇ ਹਿੱਪ ਵਾਂਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਮਿਨਾਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਤਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਜਲਵਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ। ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਅਾਂ, ਕੈਲਾਸਾ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਾਂਗ, ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਰੰਗ ਭਰਦੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉਠਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੋਗਵਤੀ ਵਿਚ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਚਿੰਤਯ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸਾਫ, ਤੇ ਕਦੇ ਕੁਬੇਰ ਵਲੋਂ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਬਰਛੀਆਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੰਦ-ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਫਾ, ਪਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਰਾਵਣ, ਡਰਾਉਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਬਾਂਦਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗੀ; ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇ'en devtean vallo vi nahi। ਜੇ ਰਘੁਵੀਰ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਆਵੇ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੀ, ਨਾ ਵੰਡ ਦੀ, ਨਾ ਯੁੱਧ ਦੀ। ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਹੈ: ਵਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੀਲਾ, ਮੈਂ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਵਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਫਿਰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਖੜਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਠੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਦਿਖਾਈ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ 'ਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਇਤਨਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਵੇਖ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹੰਝੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੰਦ ਰਾਜਾ, ਤੋਂ ਅਦਿੱਖ ਰਹਿ ਕੇ? ਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਇਕੱਲਾ, ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਦੇਸ਼, ਜਦੋਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਦੂਤ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ। ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਦੂਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ, ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕੀ ਨਾ ਆਵੇ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਵਣ ਲਈ, ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣਦਾ, ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਅਦਿੱਖ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ 'ਚ, ਹਵਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਅਦਿੱਖ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿਣਾ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਰਘੁਵੀਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਮਹਲ 'ਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਿਕੋੜ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਵਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਗੋਧੀ ਵੇਲੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀਆਂ ਸਨ, ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।