ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਬਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਉਤਰਾ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਡਰ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਕਿਆ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅਦਿੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਤਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ‘ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਫੁੱਲੇ, ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਆਈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਹਨੁਮਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਛਾਲਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵੱਡਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰੀ-ਹਰੀ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ, ਸੁਗੰਧਤ ਹਨੇਰੇ ਜੰਗਲ, ਮਧੂ-ਭਰੇ ਵਣ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹਨੁਮਾਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਯੂ-ਪੁਤਰ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਤਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਖਜੂਰ, ਪ੍ਰਿਅਲਾ, ਮੁਚੁਲਿੰਦਾ, ਕੁਟਜਾ ਤੇ ਕੇਤਕਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਗੂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਰੁੱਖ, ਨੀਪਾ, ਸਪਤਛੜਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕਰਵੀਰਾ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ, ਕੁਝ ਅਜੇ ਕਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖ ਦੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੌਂਡ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਜਲਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਮਨੋਹਰ ਖੇਡ-ਸਥਲ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਸਨ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਨਰ ਨੇ ਬਾਗਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਕਾ, ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੇ ਜਲਕੁੰਭੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਸਨ, ਬਚਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੋ ਵੱਡਾ, ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘਰ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ, ਪੀਲੇ ਰਸਤੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਨਾਰਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਾਨਰ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਬੁਰਜ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੱਟ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਹਣੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਲ, ਕੈਲਾਸਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਂਗ, ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੰਗਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਲੰਕਾ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਭੋਗਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਕਲਪਨੀਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਬੇਰ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈ ਹੋਈ। ਉਹ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਰਛੀਆਂ ਤੇ ਖੰਭੇ, ਤੇ ਦੰਦ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਗੁਫਾ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਰਾਵਣ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ। "ਜੇ ਬਾਨਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ; ਲੰਕਾ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਘੁਵੀਰ, ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਅਟੱਲ, ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਲੰਕਾ ‘ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ?" "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ, ਨਾਂ ਦਾਨ ਦੀ, ਨਾਂ ਵੰਡ ਦੀ, ਤੇ ਨਾਂ ਜੰਗ ਦੀ। ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਬਾਨਰਾਂ—ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੀਲਾ, ਮੈਂ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ—ਇਹ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਾਣ ਨਾ ਲਵਾਂ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਜੀਵਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।" ਫਿਰ, ਬਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚਿਆ। "ਇਸ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਕਠੋਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਜਨਕੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵੇਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਠੱਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦਿਖਣ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਤਨਾ ਭਿਆਨਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਘਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। "ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ—ਮੰਦ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ—ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨੋਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।