ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾਲੀ-ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਟਾਪੂ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਾਗ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਰੁੱਖ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਧਾ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵੇਖ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ।” ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮੋਹ-ਰਹਿਤ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਛਲਾਂਗਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਹਰੀ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਛੀਣ ਲਈ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਉੱਚੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੰਬਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਕੇਤਕਾ, ਉਦਾਲਕਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਤਰੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਥਲੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਡਰ ਗਏ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਤੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਗ। ਅਜੇਹਾ ਅਜੇਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੌ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਨਰ ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਹਾਫੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ ਭਰੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਗ ਤੇ ਜੰਗਲ ਸਨ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ, ਕਰਨਿਕਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਖਜੂਰੀ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਮੁਚੁਲਿੰਦਾ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਕੇਤਕਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਦੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਨੀਪਾ, ਸਪਤਛੜਾ, ਆਸਨ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਅਤੇ ਖਿੜਦੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ, ਕੁਝ ਅਜੇ ਵੀ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਂਵਾਨਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹਰਨ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਚੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਨਰ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਟੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਜਿਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਕੋਟੇ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਨਰ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਲੰਕਾ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣਾ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਲ, ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਗਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਥਾਮਿਆ ਹੋਵੇ। ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਜਿਹੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਕੁਬੇਰ ਵਲੋਂ ਵਸਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਕਲਪਨਯੋਗ, ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੀ। ਉਹ ਨਗਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਿੜੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ—ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ—ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜੇ ਇੱਥੇ ਵਾਨਰ ਆ ਵੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆ ਜਾਣ। ਜੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੁਜਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਅਟੱਲ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੱਕ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਇੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਦਾਨ, ਨਾਂ ਵੰਡ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਜੰਗ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।