ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੋ ਕਿ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਜਿੱਥੇ ਜਲ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਪੰਛੀ, ਕੈਸ਼ਿਕਾ ਨਾਚ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਸਿੰਘਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਚੀਤਿਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਇੰਝ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਲੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਵਾਸੁਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਰੌਂਦੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਰਸਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੀਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਕਾਲੇ ਅਗਰ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ, ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਨਰ ਨੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਿਕਲਦੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਚੰਨ—ਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ, ਕਦੇ ਬਾਹਰ। ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੈਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੀਮਹਿਕਾ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੀਮਹਿਕਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਅੱਜ ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਖਾਣਾ ਆਇਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ," ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਛਾਂ ਫੜੀ ਗਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹੋ ਗਈ।" ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ, ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੱਡੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਜਿਵੇਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਹੀ ਹੈ ਉਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵ, ਛਾਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ।" ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵਧਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਬੱਦਲ। ਵੱਡਾ ਹੋਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੀਮਹਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਗੱਜੀ ਤੇ ਵਾਨਰ ਵੱਲ ਵਧੀ; ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਦੇਖਿਆ। ਸਮਝਦਾਰ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਬ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੁਰਤੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ; ਕਿਸਮਤ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ; ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖਲਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਹਨੁਮਾਨ ਤਾਂ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਮਹਿਕਾ ਹਨੁਮਾਨ ਵਲੋਂ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅੱਜ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਲੱਛ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਓਹ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛਲਾਂਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਚਯ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।" ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਲਗਭਗ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਇਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ, ਡਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਕੰਢਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਦਰੱਖਤ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਵਿਚ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨੁਮਾਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਢੱਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਆਕਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਗੇ।" ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਪਰਵਤ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਛਲਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿ ਨੇ ਬਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਐਸਾ ਰੂਪ ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਧਾਰ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੱਛ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੰਬਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੇਤਕਾ, ਉਦਾਲਕਾ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਉਤਰੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।