ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਯੁ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਡਾਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦੇਵਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਭ ਵਾਲੇ ਸੁਨਭਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਨੇ ਸੁਨਭਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁਨਭਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਭ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।" "ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਕੇਵਲ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਇਹ ਮਿਹਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੂਰਸਾ, ਜੋ ਨਾਗ ਮਾਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ।" "ਤੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ, ਪੀਲੇ ਨੈਣ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਮੂੰਹ ਕਰ।" "ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਾਪਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਰਾਖਸਣੀ ਦਾ ਡਰਾਵਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ—ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ 'ਤੂੰ ਚੁਸਤ ਰਹੀ!' " ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਸੂਰਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਇਕ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਕੋਲ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ।" "ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।" ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗ ਮਾਤਾ ਸੂਰਸਾ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਚਲ ਤੁਰੰਤ!" ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨੂਮਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕਰ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਸਕੇਂ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਚਾਲੀ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਸੱਤਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਅਸੀ ਯੋਜਨ, ਫਿਰ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੂਰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਲੰਬੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ, ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਹਾ। ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਸਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੱਖਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਵਰ ਸੱਚ ਰਹੇ।" ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਲਿਆ।