ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਕਛੂਏ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸ਼ਾਰਕ ਨੰਗੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਚਮੜੀ ਉਤਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਛਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਛਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਉਜਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਂਦਰ-ਹਾਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥੱਲੀ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ। ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਬੱਦਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਦੇ ਲੁਕਿਆ ਤੇ ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਉਡਾਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਚਾਰਣ ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪਵਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਾਗ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੋਚਿਆ: "ਜੇ ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਕਰੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵਧਾਇਆ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵੀ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" "ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਠਹਿਰਣ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਬਾਕੀ ਰਾਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਰ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਤੂੰ ਇਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ, ਆਸੁਰਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇਵਾਲੇ ਝੁੰਡਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਅਤਲ ਅਧੋਲੋਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਸੁਰ ਮੁੜ ਉੱਠ ਨਾ ਸਕਣ। ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ, ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ-ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਠ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ!" "ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤਬ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਫਰਜ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।" "ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਰੁਕ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਫਰਜ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਤੇ ਇਸ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਣ ਦੇ; ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।" "ਮੈਨਾਕ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰਖੇਗਾ।" "ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਦਇਆ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਵਨਵਾਸ, ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਜਲਦੀ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀਆਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੂਰਜ-ਉਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖਰੋਚ ਰਹੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਜੰਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ, ਅਕਾਸ਼ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਾਂਗ, ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੋ ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਠਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।" ਉਹ ਵੱਡਾ ਬਾਂਦਰ, ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਨ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਛੂਹਿਆ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੂੰਜ ਮਾਰੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀਰੋ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਾਸ ਭਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਹਾੜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਾਰਜ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।" "ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉਪਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।